Հասարակական կազմակերպությունների և ֆիրմաների մասնաճյուղերի իրավական կարգավիճակը Մոլդովայի Հանրապետությունում

1. Ներածություն

1.1. Հարցման Ձևակերպումը և Հետազոտության Ոլորտը

Այս զեկույցը նվիրված է Մոլդովայի Հանրապետությունում հասարակական (ոչ առևտրային) կազմակերպությունների և առևտրային ընկերությունների մասնաճյուղերի («sucursale») իրավական կարգավիճակի վերլուծությանը: Հիմնական հարցն այն է, թե արդյոք նման մասնաճյուղերն ունեն անկախ իրավաբանական անձի կարգավիճակ, այսինքն՝ կարո՞ղ են արդյոք նրանք լինել իրավունքների և պարտականությունների կրողներ՝ անկախ իրենց գլխավոր կազմակերպություններից:

1.2. Համառոտ ակնարկ Մոլդովայի իրավական միջավայրի և Քաղաքացիական օրենսգրքի արդիականացման նշանակության մասին

Մոլդովայի Հանրապետության իրավական դաշտը, որը կարգավորում է իրավաբանական անձանց և նրանց կառուցվածքային ստորաբաժանումների գործունեությունը, ենթարկվել է զգալի փոփոխությունների, հատկապես Քաղաքացիական օրենսգրքի արդիականացման հետ կապված, որն ուժի մեջ է մտել 2019 թվականի մարտի 1-ից՝ № 133/2018 օրենքի հիման վրա:

Այս բարեփոխումն ուղղված էր մասնաճյուղերի և դուստր ընկերությունների հասկացությունների ճշգրտմանն ու միավորմանը՝ մոլդովական օրենսդրությունը մոտեցնելով եվրոպական չափանիշներին:

Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգիրքը (թիվ 1107/2002, հետագա փոփոխություններով և լրացումներով), «Ոչ առևտրային կազմակերպությունների մասին» թիվ 86/2020 օրենքը, «Ձեռնարկատիրության և ձեռնարկությունների մասին» թիվ 845/1992 օրենքը և «Իրավաբանական անձանց և անհատ ձեռնարկատերերի պետական գրանցման մասին» թիվ 220/2007 օրենքը հանդիսանում են այս վերլուծության հիմքում ընկած հիմնական օրենսդրական ակտերը:

Гражданский кодекс-ի արդիականացումը նպատակաուղղված քայլ էր իրավական որոշակիության բարձրացման և կորպորատիվ կառույցների ոլորտում միջազգային, մասնավորապես՝ եվրոպական իրավական հասկացությունների հետ ներդաշնակեցման ուղղությամբ: Դա հաստատվում է «Տեղեկատվական գրությամբ» (Nota Informativă)՝ № 133/2018 օրենքին, որտեղ ուղղակիորեն նշվում է ԵՄ-ի հետ Ասոցացման համաձայնագրին և ԵՄ օրենսդրությանը համապատասխանելու մասին:Օրենսդրական փոփոխությունները կամայական չէին. դրանք նպատակ ունեին պարզեցնել բիզնես վարելը օտարերկրյա ընկերությունների համար և բարձրացնել Մոլդովայի ներդրումային գրավչությունը՝ ներդնելով ավելի հստակ և միջազգայնորեն ճանաչված կորպորատիվ ձևեր: Այս արդիականացման ըմբռնումը կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ այն արմատապես փոխել է տերմինաբանությունը և իրավական կարգավիճակը այն կառույցների, որոնք նախկինում հայտնի էին որպես «մասնաճյուղեր» (հին հասկացությամբ):мании этого термина, означавшем обособленное подразделение) и «представительства», переклассифицировав их под единым термином «sucursală» (филиал, не обладающий правосубъектностью) и закрепив термин «filială» за дочерними компаниями (самостоятельными юридическими лицами).

2. Ընդհանուր Իրավական Հիմքը Մոլդովայում Մասնաճյուղերի («Sucursale») Համար՝ Համաձայն Արդիականացված Քաղաքացիական Օրենսգրքի

2.1. Սահմանում և Մասնաճյուղի («Sucursală») Բնութագրերը

Արդիականացված Քաղաքացիական օրենսգիրքը Հոդված 240-ում

սահմանում է «sucursală» (մասնաճյուղ) որպես իրավաբանական անձի առանձնացված ստորաբաժանում, որը գտնվում է նրա հիմնական գտնվելու վայրից դուրս, ունի մշտականության տեսք, սեփական կառավարում և նյութական հագեցվածություն, որն անհրաժեշտ է գլխավոր կազմակերպության գործունեության լրիվ կամ մասնակի իրականացման համար: Մասնաճյուղը գործում է այն ստեղծած իրավաբանական անձի անվան ներքո:

2.2. Ընդհանուր Սկզբունք. Մասնաճյուղերը Չունեն Ինքնուրույն Իրավաբանական Անձի Կարգավիճակ

Քաղաքացիական օրենսգրքի 240(3) հոդվածն ուղղակիորեն սահմանում է. «Sucursala nu este persoană juridică» (Մասնաճյուղը իրավաբանական անձ չէ). Սա գործող մոլդովական օրենսդրության հիմնարար սկզբունքն է մասնաճյուղերի վերաբերյալ:

Սա նշանակում է, որ մասնաճյուղը չունի իր սեփական իրավաբանական անձի կարգավիճակը՝ տարբերվող իր գլխավոր ընկերությունից: Այն չի կարող ինքնուրույն տիրապետել գույքին, իր անունից պայմանագրեր կնքել կամ դատական վարույթներում հանդես գալ որպես առանձին կողմ: Գլխավոր կազմակերպությունը կրում է լիակատար պատասխանատվություն իր մասնաճյուղի գործունեությունից բխող պարտավորությունների համար:

2.3. Վերացում «Reprezentantă» (Ներկայացուցչություն) Հասկացության՝ որպես Առանձին Կատեգորիայի

2019 թվականի մարտի 1-ից «reprezentantă» (ներկայացուցչություն) հասկացությունը հանվել է Մոլդովայի օրենսդրությունից: Այդ պահին գոյություն ունեցող բոլոր ներկայացուցչությունները վերադասակարգվել են որպես մասնաճյուղեր («sucursale»): Անցումային դրույթներ (Քաղաքացիական օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելու մասին օրենքի 11-րդ հոդված, LPA C civ, art. 11, մանրամասն շարադրված

и ) предписывают, что ссылки в действующем законодательстве на «filială» (старый термин для филиала) или «reprezentantă» следует считать ссылками на «sucursală» до полного приведения законодательства в соответствие.

Միավորում «sucursală» տերմինի ներքո և իրավասուբյեկտություն տրամադրելու բացահայտ մերժումն ուղղված էին նախկինում գոյություն ունեցող անորոշությունների վերացմանը և իրավաբանական անձանց կառուցվածքային ստորաբաժանումների ընկալման համար ավելի հստակ, կարգավորված համակարգի ստեղծմանը: Մինչ արդիականացումը կարող էին առաջանալ տարաձայնություններ ստորաբաժանումների կարգավիճակի վերաբերյալ տարբեր օրենքների կամ մեկնաբանությունների պատճառով: Քաղաքացիական օրենսգրքի բարեփոխումը նպատակ ուներ սահմանել միասնական, հստակ սահմանում և կարգավիճակ մասնաճյուղերի համար, անկախ նրանից՝ դրանք նախկինում կոչվել են «filiale» կամ «reprezentanțe»: Իրավաբանական անձի կարգավիճակի բացակայությունն ուղղակիորեն հանգեցնում է գլխավոր կազմակերպության լիակատար պատասխանատվությանը մասնաճյուղի գործողությունների և պարտքերի համար, ինչը կարևոր գործոն է ձեռնարկությունների համար հիմնադրման եղանակ ընտրելիս: Նման հստակ տարանջատումը պարզեցնում է իրավաբանական փոխգործակցությունը մասնաճյուղերի հետ երրորդ անձանց համար, քանի որ նրանք գիտեն

նշում են, որ վերջնական պայմանավորվող և պատասխանատու կողմը միշտ հիմնական իրավաբանական անձն է:

Աղյուսակ 1. Մասնաճյուղի («Sucursală») իրավական կարգավիճակի օրենսդրական ակնարկ Մոլդովայում

Մայր Կազմակերպության Տեսակը	Հիմնական Օրենսդրությունը	Մասնաճյուղի («Sucursală») Իրավական Կարգավիճակը (Իրավաբանական Անձ)	Հիմնական Որոշիչ Բնութագրերը
Առևտրային Ընկերություն — Ներքին	Քաղաքացիական օրենսգիրք, հոդ. 240	Ոչ	Գլխավոր կազմակերպության ստորաբաժանում, չունի սեփական իրավաբանական անձի կարգավիճակ, գլխավոր կազմակերպությունը կրում է լիակատար պատասխանատվություն
Առևտրային Ընկերություն — Օտարերկրյա	Քաղաքացիական օրենսգիրք, հոդ. 241; Քաղաքացիական օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելու մասին օրենք (LPA C civ), հոդ. 11	Ոչ	Գլխավոր կազմակերպության ստորաբաժանում, չունի սեփական իրավաբանական անձի կարգավիճակ, գլխավոր կազմակերպությունը կրում է լիակատար պատասխանատվություն
Հասարակական/Ոչ առևտրային կազմակերպություն	Օրենք № 86/2020; Քաղաքացիական օրենսգիրք, հոդ. 240	Ոչ	Գլխավոր կազմակերպության ստորաբաժանում, չունի սեփական իրավաբանական անձի կարգավիճակ, գլխավոր կազմակերպությունը կրում է լիակատար պատասխանատվություն

3. Առևտրային ձեռնարկությունների («Ընկերությունների») մասնաճյուղերի իրավական կարգավիճակը

3.1. Ներքին առևտրային մասնաճյուղեր

Մոլդովական առևտրային ձեռնարկությունների («ֆիրմաների») մասնաճյուղերը ենթարկվում են Քաղաքացիական օրենսգրքի 240-րդ հոդվածի ընդհանուր կանոնին և իրավաբանական անձինք չեն: Ձեռնարկատիրության և ձեռնարկությունների մասին թիվ 845/1992 օրենքը իր 21-րդ հոդվածում պատմականորեն սահմանել է մասնաճյուղերը որպես ստորաբաժանումներ, որոնք չունեն իրավասուբյեկտություն, օժտվում են ձեռնարկության կողմից գույքով և գործում են նրա կողմից հաստատված կանոնադրության հիման վրա:

Թեև այս օրենքը նախորդում է Քաղաքացիական օրենսգրքի արդիականացմանը, նրա ընդհանուր դիրքորոշումը հայրենական մասնաճյուղերի վերաբերյալ համապատասխանում է Քաղաքացիական օրենսգրքի ներկայիս դիրքորոշմանը «sucursale»-ի վերաբերյալ:

3.2. Արտասահմանյան Առևտրային Մասնաճյուղեր (Sucursale ale Persoanelor Juridice Străine)

Հոդված 241 արդիականացված Քաղաքացիական օրենսգրքի հատուկ կարգավորում է Մոլդովայում ստեղծված օտարերկրյա իրավաբանական անձանց մասնաճյուղերի գործունեությունը: Սկզբունքորեն կարևոր է, որ հոդված 241(3)-ը սահմանում է. «Sucursala persoanei juridice străine nu este persoană juridică» (Օտարերկրյա իրավաբանական անձի մասնաճյուղը իրավաբանական անձ չէ):Օտարերկրյա գլխավոր կազմակերպությունը պատասխանատվություն է կրում իր մոլդովական մասնաճյուղի պարտավորությունների համար:

3.2.1. Թիվ 845/1992 օրենքի պատմական անոմալիայի վերացում

Թիվ 845/1992 օրենքի 21(6)-րդ հոդվածը նախկինում նախատեսում էր, ի տարբերություն նույն հոդվածի այլ կետերի, որ «օտարերկրյա պետությունների ձեռնարկությունների մասնաճյուղերը և ներկայացուցչությունները ստեղծվում են որպես իրավաբանական անձինք»:Սա ստեղծում էր էական անհամապատասխանություն:

Քաղաքացիական օրենսգրքի արդիականացումը և դրա անցումային դրույթները, մասնավորապես՝ Քաղաքացիական օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելու մասին օրենքի 11-րդ հոդվածը (LPA C civ, art. 11, ինչպես մանրամասն նկարագրված է և ), լուծեցին այս հակասությունը:

LPA C civ, art. 11(4)-ը սահմանում է, որ Քաղաքացիական օրենսգրքի 240 և 241 հոդվածների փոփոխությունները կիրառվում են 2019 թվականի մարտի 1-ից: Այս ամսաթվից սկսած՝ նախկինում գրանցված «filiale» (մասնաճյուղերի հին տերմին) և «reprezentanțe»-ները համարվում են «sucursale»:

Հիմնական նշանակություն ունի LPA C civ, art. 11(5)«Եթե օտարերկրյա իրավաբանական անձի մասնաճյուղը, որը գրանցված է Մոլդովայի Հանրապետությունում մինչև 2019 թվականի մարտի 1-ը, ունեցել է օտարերկրյա իրավաբանական անձից տարբերվող իրավաբանական անձի կարգավիճակ, այն դադարում է ունենալ տարբերվող իրավաբանական անձի կարգավիճակփոփոխությունների կատարման պահից՝ համաձայն (1) կետի կամ, կախված հանգամանքներից, (2) կետի»: Այս նորմը հնարավորություն էր տալիս վերափոխվել մոլդովական իրավաբանական անձի (օրինակ՝ ՍՊԸ) մինչև 2024 թվականի հունվարի 1-ը, եթե օտարերկրյա գլխավոր ընկերությունը ցանկանում էր պահպանել առանձին իրավաբանական անձի կարգավիճակ իր գործունեության համար Մոլդովայում:

Օտարերկրյա մասնաճյուղերի վերադասակարգումը, որոնք նախկինում ունեցել են իրավաբանական անձի կարգավիճակ՝ համաձայն թիվ 845/1992 օրենքի, Քաղաքացիական օրենսգրքի արդիականացման կարևորագույն հետևանքներից մեկն է: Սա պարզապես տերմինաբանական տեղաշարժ չէր, այլ էական փոփոխություն տուժած սուբյեկտների իրավական կարգավիճակում: Հակամարտությունը թիվ 845/1992 օրենքի (օտարերկրյա մասնաճյուղերը որպես իրավաբանական անձինք) և արդիականացված Քաղաքացիական օրենսգրքի մտադրության (բոլոր մասնմասնաճյուղերը՝ որպես ոչ իրավաբանական անձինք) պահանջում էին հստակ անցումային կանոններ: LPA C civ, art. 11-ն ապահովեց այդ հստակությունը՝ ստիպելով օտարերկրյա ընկերություններին վերանայել իրենց կարգավիճակը՝ կա՛մ ընդունել ոչ իրավաբանական անձի կարգավիճակ իրենց մոլդովական մասնաճյուղի համար, կա՛մ վերակառուցվել լիարժեք դուստր ընկերության: Այդ օտարերկրյա մասնաճյուղերի կողմից իրավաբանական անձի կարգավիճակի կորուստը նշանակում է, որ նրանց պարտավորություններն այժմ ուղղակիորեն ընկնում են օտարերկրյա մայր ընկերության վրա, իսկх способность действовать независимо (например, в суде, в договорах) ограничена, требуя действий через головную организацию. Этот шаг соответствует практике многих стран континентального права, где филиалы обычно не являются отдельными юридическими лицами, способствуя более единообразному международному пониманию корпоративных структур. Иностранные компании, чьи филиалы были зарегистрированы как юридические лица до марта 2019 гоայո, պետք է ակտիվորեն որոշեին՝ դրանք վերափոխել դուստր ընկերությունների մինչև 2024 թվականի հունվարի 1-ը, թե համաձայնել դրանց վերադասակարգմանը՝ որպես մասնաճյուղեր՝ առանց իրավաբանական անձի կարգավիճակի: Դա ենթադրում էր իրավական, վարչական և, հնարավոր է, հարկային ճշգրտումներ:

3.3. Գրանցման պահանջներ (Օրենք թիվ 220/2007)

Մասնաճյուղերը, ներառյալ օտարերկրյա իրավաբանական անձանց մասնաճյուղերը, ենթակա են գրանցման Պետական ծառայությունների գործակալությունում (ASP)՝ Իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրում: Թիվ 220/2007 օրենքը հաստատում է, որ մասնաճյուղերը գրանցվում են առանց նրանց իրավաբանական անձի կարգավիճակ տրամադրելու: Օտարերկրյա իրավաբանական անձանց մասնաճյուղերին տրվում է պետական նույնականացման համար (IDNO), որը տարբերվում է նրանց գլխավոր ընկերության համարից:

4. Իրավական Կարգավիճակը Հասարակական Կազմակերպությունների Մասնաճյուղերի (Ոչ Առևտրային Կազմակերպությունների — ՈԱԿ)

4.1. Ոչ Առևտրային Կազմակերպությունների մասին թիվ 86/2020 օրենքը

Սույն օրենքը կարգավորում է ՈԱԿ-ների, այդ թվում՝ հասարակական միավորումների, հիմնադրամների և մասնավոր հիմնարկների ստեղծումը, գրանցումը և գործունեությունը: ՈԱԿ-ն ինքը ձեռք է բերում իրավաբանական անձի կարգավիճակ գրանցման պահից [ ст.1(3), ст.13(2)]:

Ինչ վերաբերում է մասնաճյուղերին, թիվ 86/2020 օրենքի 18(1)(b) հոդվածը սահմանում է, որ ՈԱԿ-ի բարձրագույն ղեկավար մարմինը որոշում է կայացնում մասնաճյուղերի և ներկայացուցչությունների ստեղծման մասին: Օրենքը չի նախատեսում առանձին իրավաբանական անձի կարգավիճակ ՈԱԿ-ի մասնաճյուղերի համար: Դրանք համարվում են հիմնական ՈԱԿ-ի ստորաբաժանումներ:

4.2. Համապատասխանություն Քաղաքացիական Օրենսգրքի Սկզբունքներին

ՄՈԿ-ի մասնաճյուղերի կարգավիճակը՝ որպես ոչ իրավաբանական անձինք, համապատասխանում է արդիականացված Քաղաքացիական օրենսգրքի ընդհանուր սկզբունքներին (հոդ. 240):

4.3. Գրանցում

ՄՈԿ-ները գրանցվում են Իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրում: Օրենքը չի նախատեսում գրանցման առանձին ընթացակարգ, որը նրանց մասնաճյուղերին կօժտեր իրավասուբյեկտությամբ:

Իրավական բազան ՈԱԿ-ի մասնաճյուղերի համար հետևողական է և հստակ. դրանք հանդիսանում են գլխավոր ՈԱԿ-ի շարունակությունը և չունեն անկախ իրավական կարգավիճակ: Թիվ 86/2020 օրենքը ՈԱԿ-ն ինքնին դիտարկում է որպես իրավաբանական անձ: Մասնաճյուղեր ստեղծելու լիազորությունները պատկանում են ՈԱԿ-ի ղեկավար մարմնին, ինչը ցույց է տալիս, որ մասնաճյուղերը հանդիսանում են ենթակա և անբաժանելի մասեր, այլ ոչ թե անկախ սուբյեկտներ: Սա համապատասխանում է բացակայության ընդհանուր սկզբունքինմասնաճյուղերի իրավաբանական անձի կարգավիճակի վերաբերյալ, որն ամրագրված է Քաղաքացիական օրենսգրքում: Ոչ առևտրային կազմակերպությունների համար դա նշանակում է, որ մասնաճյուղի բոլոր գործունեությունը, պայմանագրերը և պարտավորությունները իրավաբանորեն հանդիսանում են գլխավոր ՈԱԿ-ի գործունեությունը, պայմանագրերը և պարտավորությունները: Դա հեշտացնում է կառավարումը, բայց կենտրոնացնում է պատասխանատվությունը:

5. Արդիականացված Քաղաքացիական Օրենսգրքի (133/2018 օրենք) Ազդեցությունը. Ճշգրտումներ և Տարբերություններ

5.1. «Sucursală» (Մասնաճյուղ) որպես Հաստատված Ոչ Իրավաբանական Անձ

Ինչպես սահմանված է Քաղաքացիական օրենսգրքի 240-րդ հոդվածով և 241-րդ հոդվածով, «sucursală» (անկախ նրանից՝ այն պատկանում է հայրենական կամ օտարերկրյա կազմակերպության, առևտրային կամ ոչ առևտրային) միանշանակ իրավաբանական անձ չէ: Սա վերացրեց նախկինում գոյություն ունեցող հնարավոր անորոշություններն ու անհամապատասխանությունները տարբեր օրենքներում:

5.2. «Filială» (Դուստր Ընկերություն) որպես Առանձին, Վերահսկվող Իրավաբանական Անձ «Grup de persoane juridice» (Իրավաբանական Անձանց Խմբի) Շրջանակներում

Արդիականացված Քաղաքացիական օրենսգիրքը ներմուծել/հստակեցրել է «grup de persoane juridice» (իրավաբանական անձանց խումբ) հասկացությունը և վերասահմանել «filială»-ն որպես դուստր ընկերություն:

Հոդված 290 Քաղաքացիական օրենսգրքի սահմանում է այս խումբը. «(1) Խումբը ներառում է վերահսկողություն իրականացնող իրավաբանական անձը և նրա կողմից վերահսկվող բոլոր իրավաբանական անձինք (մասնաճյուղերը): (2) Վերահսկվող իրավաբանական անձը (մասնաճյուղը) իրավաբանական անձ է, որը գտնվում է մեկ այլ իրավաբանական անձի (վերահսկողություն իրականացնող իրավաբանական անձի) վերահսկողության ներքո՝ ուղղակիորեն կամ մեկ այլ վերահսկվող իրավաբանական անձի միջոցով»:

Սա ուղղակիորեն ցույց է տալիս, որ «filială» (դուստր ընկերությունը) հանդիսանում է իրավաբանական անձ, որը վերահսկվում է մեկ այլ իրավաբանական անձի (գլխավոր ընկերության կամ «persoana juridică care exercită control») կողմից:

5.2.1. «Վերահսկողության» (Controlul) սահմանումը

«Տեղեկատվական գրությունը» թիվ 133/2018 օրենքի վերաբերյալ նշում էր, որ «վերահսկողության» սահմանումը պետք է ներառվեր Քաղաքացիական օրենսգրքի 68^20 հոդվածի (3)-(6) կետերի նախագծում:

Սա նախագծային սահմանում է, մոդելավորված Եվրոպական մոդելային օրենքի՝ բաժնետիրական ընկերությունների մասին (EMCA) օրինակով, որը ներառում էր այնպիսի տարրեր, ինչպիսիք են ձայնի իրավունքի մեծամասնության տիրապետումը, վարչական/կառավարչական/վերահսկիչ մարմինների անդամների մեծամասնության նշանակելու/հետ կանչելու իրավունքը կամ պայմանագրով կամ կանոնադրական դրույթներով գերիշխող ազդեցության իրականացումը:

Թեև վերահսկողության մեխանիզմները սահմանող «Статьи 68^20» նախագծին նման հոդվածի ճշգրիտ ընդունված տեքստն ամբողջությամբ ներկայացված չէ վերջնական օրենքի տրամադրված հատվածներում, Քաղաքացիական օրենսգիրքն այժմ պարունակում է հատուկ բաժին՝ «Grupul de persoane juridice cu scop lucrativ» (Հոդվածներ 286-294): Статья 287 վերնագրված է «Noțiunea de control și societate-mamă» (Վերահսկողության և մայր ընկերության հասկացությունը), Статья 288– «Prezumțiile de control» (Վերահսկողության ենթադրություններ), а Статья 289 – «Controlul indirect» (Անուղղակի վերահսկողություն):

Սահմանափակում. Այս կոնկրետ հոդվածների (287, 288, 289) ամբողջական տեքստը, որը մանրամասնում է վերահսկողության մեխանիզմները (օրինակ՝ ձայնի իրավունքի տոկոսը, նշանակման իրավունքները), հասանելի չէ տրամադրված հատվածներում: Այնուամենայնիվ, հոդված 290հստակ սահմանում է, որ «filială»-ն վերահսկվող իրավաբանական անձ է: «Տեղեկատվական գրությունը» հաստատում է օրենսդրական մտադրությունը՝ սահմանել վերահսկողությունը կորպորատիվ կառավարման հաստատված սկզբունքների հիման վրա: 904-րդ հոդվածը, թեև վերաբերում է պայմանագրային պարտավորությունների կատարման խոչընդոտներին, հղում է կատարում «պարտապանի վերահսկողության ոլորտին» (sfera de control a debitorului)՝ որպես համապատասխան հասկացություն:

5.3. Անցումային Դրույթներ (LPA C civ, art. 11)

Այս դրույթները վճռորոշ դեր խաղացին գոյություն ունեցող կառույցների վերադասակարգման կառավարման գործում: Դրանք սահմանում էին հիմնադիր փաստաթղթերը համապատասխանեցնել մինչև 2024 թվականի հունվարի 1-ը և սահմանում, որ 2019 թվականի մարտի 1-ից հին «filiale» (մասնաճյուղեր) և «reprezentanțe» իրավաբանորեն համարվում են «sucursale» (նոր մասնաճյուղեր, ոչ իրավաբանական անձինք): Արտասահմանյան մասնաճյուղերը, որոնք նախկինում իրավաբանական անձինք էին, կորցրին այդ կարգավիճակը, եթե չվերափոխվեցին:

«Sucursală» (մասնաճյուղ առանց իրավաբանական անձի կարգավիճակի) և «filială» (դուստր ընկերություն՝ իրավաբանական անձի կարգավիճակով, որը վերահսկվում է խմբի շրջանակներում) միջև հստակ տերմինաբանական և հայեցակարգային տարբերակումը Քաղաքացիական օրենսգրքի արդիականացման հիմնարար ձեռքբերումն է: Նախկին համակարգը կարող էր հանգեցնել շփոթության: Ընդունելով տերմիններն ու հայեցակարգերը (օրինակ՝ «իրավաբանական անձանց խումբ» և «վերահսկողության» հստակ սահմանումը, նույնիսկ եթե դրա ամբողջական ընդունված տեքստը մնում է(Բացակայում է հատվածներում), համապատասխանող ԵՄ/միջազգային չափանիշներին, Մոլդովան ձգտում էր բարձրացնել իրավական հստակությունը ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին սուբյեկտների համար: «Իրավաբանական անձանց խումբ» հասկացության և «filială»-ի՝ որպես վերահսկվող իրավաբանական անձի սահմանման ներդրումը ճանապարհ է բացում խմբի պատասխանատվության, թափանցիկության և ներխմբային գործարքների հատուկ կարգավորման համար, ինչը բնորոշ է զարգացածկորպորատիվ իրավունքի համակարգ: Այս բարեփոխումը հեշտացնում է ավելի բարդ կորպորատիվ կառույցները և պոտենցիալ կերպով մոլդովական կորպորատիվ իրավունքը համապատասխանեցնում է ավելի խորը տնտեսական ինտեգրման պահանջներին՝ արտացոլելով իրավական քաղաքականության ռազմավարական ընտրությունը: «Վերահսկողություն» հասկացության վրա շեշտադրումը կարևոր է խմբի սահմանները և մայր ընկերության պատասխանատվությունը որոշելու համար:

Աղյուսակ 2. «Sucursală» (Մասնաճյուղ) և «Filială» (Դուստր Ընկերություն) համեմատությունը՝ ըստ Մոլդովայի արդիականացված օրենսդրության

Հատկանիշ	«Sucursală» (Մասնաճյուղ)	«Filială» (Դուստր Ընկերություն)
Իրավաբանական Անձ	Բացակայում է	Ունի սեփական իրավաբանական անձ
Մայր կազմակերպության պատասխանատվությունը	Մայր կազմակերպության լիակատար պատասխանատվությունը մասնաճյուղի բոլոր պարտքերի և պարտավորությունների համար	Մայր կազմակերպության պատասխանատվությունը, որպես կանոն, սահմանափակվում է դուստր ընկերությունում նրա ներդրմամբ (բացառությամբ հատուկ դեպքերի)
Պայմանագրային Իրավունակություն	Չի կարող պայմանագրեր կնքել իր անունից. պայմանագրերը կնքվում են գլխավոր կազմակերպության կողմից	Կարող է պայմանագրեր կնքել իր անունից և կրում է դրանց համար պատասխանատվություն
Գույքի Սեփականության Իրավունք	Չի կարող գույք տիրապետել իր անունից. ակտիվները պատկանում են գլխավոր կազմակերպությանը	Կարող է գույք տիրապետել իր անունից
Մասնակցություն դատական վարույթներին	Որպես կանոն, չի կարող հանդես գալ որպես հայցվոր կամ պատասխանող իր անունից. հայցերը ներկայացվում են գլխավոր կազմակերպության կողմից/դեմ	Կարող է հանդես գալ որպես հայցվոր և պատասխանող իր անունից՝ որպես ինքնուրույն իրավաբանական անձ
Տիպիկ Հարաբերություններ Գլխավոր Կազմակերպության հետ	Առանձնացված ստորաբաժանում, գլխավոր կազմակերպության մաս	Առանձին իրավաբանական անձ, որը վերահսկվում է գլխավոր կազմակերպության կողմից իրավաբանական անձանց խմբի շրջանակներում
Կարգավորող օրենսդրությունը Մոլդովայում	Քաղաքացիական օրենսգիրք (հոդ. 240, 241); Օրենք № 220/2007	Քաղաքացիական օրենսգիրք (հոդ. 290 և հարակից); Օրենք № 220/2007; համապատասխան ձևի իրավաբանական անձանց մասին հատուկ օրենքներ

6. Իրավաբանական անձի առկայության/բացակայության հիմնական հետևանքները

Իրավասուբյեկտության տարբերությունը խոր գործնական հետևանքներ ունի գործունեության բոլոր ասպեկտների, ռիսկերի կառավարման և երրորդ անձանց հետ իրավական հարաբերությունների համար:

6.1. Պատասխանատվություն

• Sucursală (Филиал): Չունենալով իրավաբանական անձի կարգավիճակ՝ մասնաճյուղը չի կրում ինքնուրույն պատասխանատվություն: Գլխավոր իրավաբանական անձը (հայրենական կամ օտարերկրյա) կրում է լիակատար պատասխանատվություն մասնաճյուղի գործունեության արդյունքում առաջացած բոլոր պարտքերի և պարտավորությունների համար:
• Մասնաճյուղ (Դուստր Ընկերություն): Ունենալով սեփական իրավաբանական անձ, նրա պատասխանատվությունը, որպես կանոն, առանձնացված է մայր ընկերության պատասխանատվությունից: Վերջինիս պատասխանատվությունը սովորաբար սահմանափակվում է դուստր ընկերության կանոնադրական կապիտալում նրա ներդրմամբ, բացառությամբ հատուկ դեպքերի (օրինակ՝ վերահսկողության չարաշահում, «կորպորատիվ վարագույրի հեռացում»):

6.2. Պայմանագրային Իրավունակություն

• Sucursală: Չի կարող պայմանագրեր կնքել իր անունից: Մասնաճյուղի գործունեության հետ կապված պայմանագրերը իրավաբանորեն կնքվում են գլխավոր կազմակերպության կողմից և պարտավորեցնում են հենց նրան:
• Filială: Կարող է պայմանագրեր կնքել իր անունից և պատասխանատվություն է կրում դրանց կատարման համար:

6.3. Սեփականության Իրավունք

• Sucursală: Չի կարող սեփականություն ունենալ իր անունից: Մասնաճյուղի կողմից օգտագործվող ակտիվները իրավաբանորեն պատկանում են գլխավոր կազմակերպությանը:
• Filială: Կարող է սեփականություն ունենալ իր անունից:

6.4. Դատական Վարույթներին Մասնակցելու Կարողություն

• Sucursală: Սովորաբար չի կարող հանդես գալ որպես հայցվոր կամ պատասխանող դատարանում իր անունից: Դատական հայցերը պետք է ներկայացվեն գլխավոր կազմակերպության կողմից կամ նրա դեմ: Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 39(3)-րդ հոդվածը թույլ է տալիս մասնաճյուղի գործունեությունից բխող հայց ներկայացնել մասնաճյուղի գտնվելու վայրում, սակայն գործի կողմը մնում է գլխավոր իրավաբանական անձը:
• Մասնաճյուղ. Կարող է հանդես գալ որպես հայցվոր և պատասխանող դատարանում իր անունից՝ որպես անկախ իրավաբանական անձ:

Տրամաբանական է, որ եթե մասնաճյուղը իրավաբանական անձ չէ, այն չի կարող ինքնուրույն կատարել գործողություններ, որոնք պահանջում են իրավունակության առկայություն, ինչպիսիք են գույք ունենալը կամ դատական գործընթացներին մասնակցելը: Այդ բոլոր իրավունքներն ու պարտականություններն անցնում են գլխավոր կազմակերպությանը: «Sucursală» կամ «filială» (եթե կիրառելի է, օրինակ՝ առևտրային գործունեության կամ օտարերկրյա ՀԿ-ների համար, որոնք ստեղծում են մոլդովական ՀԿ) ստեղծելու միջև ընտրությունը դառնում է ռազմավարեթիկական, կշռադատելով ստեղծման և վերահսկման պարզությունը (մասնաճյուղ) ընդդեմ պատասխանատվությունից պաշտպանության և առանձնացված տեղական ինքնության (դուստր ընկերություն):

7. Եզրակացություն

7.1. Վերջնական Պատասխան Ընկերությունների (Առևտրային Ձեռնարկությունների) Մասնաճյուղերի Վերաբերյալ

Համաձայն Մոլդովայի Հանրապետության գործող օրենսդրության, առաջին հերթին արդիականացված Քաղաքացիական օրենսգրքի (հոդված 240՝ ներքին, հոդված 241՝ արտասահմանյան ընկերությունների համար), ինչպես ներքին, այնպես էլ արտասահմանյան առևտրային ընկերությունների մասնաճյուղերը («sucursale») իրավաբանական անձինք չեն. Դրանք դիտարկվում են որպես իրենց գլխավոր ընկերությունների ստորաբաժանումներ, որոնք կրում են լիակատար պատասխանատվություն նրանց գործունեության համար: Օրենքի № 845/1992 պատմական դրույթը, որը օտարերկրյա ֆիրմաների մասնաճյուղերին օժտում էր իրավաբանական անձի կարգավիճակով, չեղյալ է համարվել Քաղաքացիական օրենսգրքով և դրա անցումային դրույթներով, որոնք վերադասակարգել են այդպիսի մասնաճյուղերը որպես ոչ իրավաբանական անձինք, եթե դրանք չեն վերափոխվել ճանաչված մոլդովական կազմակերպական ձևի:

իրավաբանական անձի իրավական ձևը մինչև 2024 թվականի հունվարի 1-ը:

7.2. Վերջնական Պատասխան Հասարակական Կազմակերպությունների (Ոչ Առևտրային Կազմակերպությունների) Մասնաճյուղերի Վերաբերյալ

Նմանապես, Ոչ առևտրային կազմակերպությունների մասին թիվ 86/2020 օրենքի և Քաղաքացիական օրենսգրքի ընդհանուր սկզբունքների համաձայն, հասարակական (ոչ առևտրային) կազմակերպությունների մասնաճյուղերը իրավաբանական անձինք չեն: Դրանք գործում են որպես գլխավոր ՈԱԿ-ի շարունակություն, որն էլ օժտված է իրավունակությամբ:

7.3. Միասնական կարգավիճակի հաստատում

Гражданский кодекс-ի արդիականացումը հաջողությամբ միավորեց մասնաճյուղի («sucursală») հասկացությունը որպես ստորաբաժանում, որը չունի անկախ իրավաբանական անձի կարգավիճակ՝ հստակ տարանջատելով այն «filială»-ից (դուստր ընկերություն), որը հանդիսանում է անկախ, վերահսկվող իրավաբանական անձ խմբի կառուցվածքի շրջանակներում: Սա կիրառվում է ինչպես առևտրային, այնպես էլ ոչ առևտրային ոլորտներում:

Ֆիլիալների («sucursale») իրավական կարգավիճակը ներկայումս միանշանակ է. դրանք Մոլդովայում իրավաբանական անձինք չեն: Այս պարզությունը Քաղաքացիական օրենսգրքի արդիականացման ուղղակի արդյունք է, որն ուղղված է իրավական ներդաշնակեցմանը և ներդրումային գրավչության բարձրացմանը: Այդպիսի միասնական կարգավիճակը պարզեցնում է իրավական ըմբռնումը բոլոր շահագրգիռ կողմերի համար, սակայն մայր կազմակերպություններից պահանջում է հարցերի մանրակրկիտ քննարկում:պատասխանատվության և գործառնական կառուցվածքի մասին: Օտարերկրյա իրավաբանական անձինք, մասնավորապես, ստիպված էին կողմնորոշվել անցումային շրջանում և ընդունել ռազմավարական որոշումներ Մոլդովայում իրենց ներկայության ձևի վերաբերյալ: